Slimme wijk voor ouderen

20 februari 2020

 

Een pil die op de muur verschijnt als het tijd is voor medicijnen. Pijlen op de grond die mensen begeleiden naar de keuken. Het klinkt futuristisch, maar over een paar jaar kan het al werkelijkheid zijn. TU Eindhoven en Woningcorporatie Wooninc zijn druk bezig met de ontwikkeling van een slimme wijk voor ouderen. “Lantaarn­palen sturen straks een signaal naar de zuster”, zegt Masi Mohammadi, hoogleraar aan de TU en betrokken bij het project.

Nergens ter wereld bestaat het. Een wijk waar ouderen via technische snufjes zichzelf langer kunnen redden. Slimme huizen zijn er wel, en plekken waar bewoners gemonitord worden, maar niet een is er zó gericht op ouderen en zelfredzaamheid.

Het dorpje Aalst-Waalre krijgt de primeur. Vier gebouwen waar nu ook al ouderen wonen, worden vanaf 2021 gerenoveerd of gesloopt, en daarna volledig toekomstbestendig gemaakt. In ieder geval tachtig dementerenden komen er te wonen en nog een groep zelfstandige senioren. Maar voordat de echte realisatie start, doet TU Eindhoven eerst nog grondig onderzoek.

“Zelfs de tachtig dementerenden betrekken we bij het proces”, vertelt Masi Mohammadi.

Zijn ouderen niet veel te oud om in een wijk vol technische snufjes te wonen?
“Nee hoor, het is juist de bedoeling dat er innovaties in komen die het ouderen makkelijker maken langer zelfstandig te kunnen wonen. De nadruk ligt op toegankelijkheid. Denk daarbij aan compleet vlakke voetgangerszones waardoor ouderen met een rolstoel of rollator zich veel eenvoudiger kunnen voortbewegen. We maken het ze dus niet extra ingewikkeld. Voor mensen met dementie komen er juist intensievere technologische mogelijkheden.”

Zoals?
“We proberen deze hulpbehoefenden te begeleiden door het dagelijks leven. Zo vergeten dementerenden vaak te eten. Via geuren, geluiden en projecties helpen we ze herinneren. Denk aan pijlen op de grond die ze begeleiden naar de keuken. Of een boterham op de muur. Andere aspecten zijn lantaarnpalen die een signaal kunnen sturen naar de zuster, of sensoren die een seintje geven als iemand valt. Ook denken we aan een gasfornuis voor ouderen die nog nooit hebben gekookt. Dat geeft dan eenvoudige signalen af die iemand kan helpen eten klaar te maken.”

En een robot?
“Dat zit nu nog niet in ons plan, maar dat is een optie die ik zeker niet uitsluit.”

Hoe komt de wijk er verder uit te zien?
“Precies weten we het nog niet, want we gaan samen met bewoners bepalen wat ze erin willen hebben. De TU Eindhoven doet daar dit jaar onderzoek naar, voordat er een stedenbouwkundig en landschappelijk plan wordt opgesteld. Dat wordt een vrij intensief proces, want we willen dat élke bewoner hier een stem in  heeft. Wat we in ieder geval willen, is dat de technologische snufjes niet eindigen bij de woning. Ook daarbuiten willen we van alles doen om sociale interactie te bevorderen. Denk aan kunstobjecten, aan eetbare wanden, aan pijlen op de weg die mensen om een vijver heen loosden. Verder komt er veel groen, en komt er een goede afwisseling aan prikkelrijke en prikkelarme zones.”

Hoeveel woningen komen er?
“Zo concreet is het nog niet. Maar we denken eraan om ook bestaande innovaties en woonconcepten te gebruiken, zoals tiny houses. Een van de studenten van de TU gaat een digitale tweeling van gebouwen maken, zodat ouderen zich kunnen voorstellen hoe de wijk eruit kan komen te zien. Het idee is dat de plek open is, dat er veel ruimte is voor ontmoeting. Dat het geen fysiek, maar digitaal hek krijgt, waardoor we de bewoners, die moeten worden begeleid, toch kunnen bewaken.”

Komt daardoor de privacy niet in het geding?
“Ja, dat is altijd de vraag en een zaak waar we goed over moeten nadenken. Daarom betrekken we privacydeskundigen erbij en kijken we wat er mogelijk is. Wat je bij deze doelgroep niet uit het oog moet verliezen is dat deze mensen al weinig privacy hebben. Ze hebben zorg nodig en krijgen al dagelijks zusters over de vloer. Of we dan altijd honderd procent privacy kunnen garanderen is zeer de vraag. Maar dit is niet voor niets een living lab.”

Een living lab?
“Ja, deze wijk is een experiment, een proeftuin. Er mogen dingen fout gaan. De bewoners die er gaan wonen, zijn daarvan op de hoogte. Fouten registreren we en daar proberen we oplossingen voor te bedenken. Het is een proces dat we met elkaar aangaan. We blijven er ook bij betrokken, we monitoren het gedrag van mensen, ook nadat de wijk is gebouwd.”

Zijn de innovaties al getest?
“Jazeker, de technische snufjes hebben we getest bij ouderen met dementie. We hadden daarvoor een proefwoning in Arnhem.”

Taskforce Wonen en Zorg
Met de slimme wijk voor ouderen spelen woningcorporatie Wooninc en ouderenzorgorganisatie Oktober in op de oproep van Taskforce Wonen en Zorg om te zoeken naar oplossingen voor de grote uitdagingen in seniorenzorg en -huisvesting. Volgens schattingen wonen over twintig jaar in Nederland twee keer zoveel 75-plussers: 2,5 miljoen. Ook de gemiddelde leeftijd stijgt en mensen blijven veel langer thuis wonen. Zeker voor ouderen met een kleine portemonnee is langer thuis wonen extra uitdagend. Zij kampen vaker met psychische of fysieke gezondheidsklachten, zijn eenzamer en voelen zich relatief onveiliger.

Is het niet hartstikke ingewikkeld deze wijk te bouwen?
“Het is zeker uitdagend, maar niet per se ingewikkeld. Het vergt vergevorderde technologische innovatie en tegelijkertijd co-creatie met bewoners. Maar ik heb goede hoop. Er zitten hier betrokken organisaties bij die razend enthousiast zijn. Bovendien is het aantal partijen beperkt en dat maakt de besluitvorming makkelijker.”

Zijn er al een architect en een bouwer bij betrokken?
“Ja, er lopen gesprekken met architectenbureau EGM en hoogstwaarschijnlijk ook met bouwbedrijven, maar ik denk niet dat het aan mij is daar iets over te zeggen.”

Aan welke eisen moet een bouwer voldoen?
“In ieder geval moeten ze openstaan voor innovaties. Bij elke stap die we maken, moet er worden nagedacht welk effect het zal hebben. Het is een leerproces. Dus er is iemand nodig die de nodige kennis en buigzaamheid heeft.”

Is deze wijk volgens u dé manier om ouderen langer thuis te laten wonen?
“Jazeker, maar niet alleen voor ouderen. Ik denk dat zo’n slimme wijk de toekomst voor ons allen is. Als we hiermee kunnen bewijzen dat we sociale cohesie kunnen vergroten, dan kunnen we er allemaal van profiteren. Dan is dit concept op talloze wijzen uit te breiden.”

BRON| Cobouw.nl

 


Masi Mohammadi
Masi Mohammadi is hoogleraar smart architectural technologies aan de TU Eindhoven.  Ze verricht onderzoek naar (slimme) architectonische en technologische middelen en methoden die het langer zelfstandig en gezond wonen mogelijk maken. Daarnaast is ze ook lector architecture in health bij het Kenniscentrum Technologie en Samenleving van de HAN.